Profesor Jan Nuckowski

Nauczyciel akademicki, projektant i artysta

Specjalizuję się w projektowaniu komunikacji wizualnej i grafice użytkowej. Obecnie jestem w randze - profesor emeritus Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

location_on Kraków, Polska

verified Profesor sztuk pięknych

Dorobek Nagrody Odznaczenia Badania naukowe

emoji_events

Dorobek

1994

dorobek

W moim dorobku poczesne miejsce zajmują moi studenci i to czego starałem się ich nauczyć. Poza tym obszarem znajdują się prace projektowe i projektowo-badawcze, głównie w zakresie komunikacji wizualnej.
Oto lista wybranych prac:

studium informacji wizualnej w nowo projektowanym zespole dworców w rejonie Centrum Komunikacyjnego Miasta Krakowa - dworce PKP, PKS, LOT i komunikacji miejskiej, zesp. (1973),
projekt identyfikacji Kopalni Soli Bochnia w Bochni (1981),
koncepcja kompleksowego wyposażenia ulicy dla Urzędu Plastyka Miejskiego w Krakowie (1982),
projekt i realizacja medalu srebrnego Jedni drugich brzemiona noście - wręczonego św. Janowi Pawłowi II w trakcie Jego pielgrzymki (1983),
koncepcja formy użytkowej danych antropometrycznych - Atlas cech antropometrycznych dzieci i młodzieży polskiej dla Instytutu Wzornictwa Premysłowego w Warszawie, zesp. (1983),
projekt identyfikacji Krakowskiego szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II w Krakowie (1989),
projekt studialny koncepcji plastycznej tablic informacyjnych na obiekty zabytkowe miasta Krakowa dla UM Krakowa (1994),
projekt znaku i koncepcja statuetki międzynarodowej nagrody Województwa Małopolskiego im. Jana Pawła II Veritatis Splendor - przyznawanej za szczególne zasługi na rzecz szerzenia dialogu między kulturami w wymiarze społecznym, kulturowym, międzyreligijnym - „Małopolski Nobel” (2016),
projekt logo Totus Tus - obchodów 100 rocznicy urodzin Świętego Jana Pawła II (2020).

Mam też w dorobku ponad 200 autorskich plakatów. Zajmują w mojej twórczości szczególne miejsce, choć nie powstały na zamówienie. Mam wrażenie, że nikt na nie nie czeka, że są „niechciane”, a wręcz, jakby przeszkadzały. Niektóre z nich prezentowałem na ponad 100 wystawach zbiorowych w kraju i za granicą. Wydałem własnym sumptem dwa katalogi moich plakatów. Pierwszy w roku 2018, pod jakże zaskakującym tytułem plakaty, drugi w roku 2025 Interwencje.

Studenci

Miałem szczęście do ambitnych i pracowitych studentów. To ogromna satysfakcja, gdy widzę jak mnie, swego nauczyciela przerastają, jak odnoszą różnorodne sukcesy. Wiem, że to niezręczne tworzyć listę nazwisk swych uczniów. Jak wycenić niewątpliwą wartość czy sukces jaki odnieśli, jednak chcę niektórych przynajmniej wspomnieć. Kolejność nie ma znaczenia, wypisują Ich tak jak mi w tej chwili przychodzą do głowy:
Anna Myczkowska-Szczerska, Seweryn Puchała, Ewa Pawluczuk, Joanna Sarzyńska-Putowska, Monika Wojtaszek-Dziadusz, Barbara Widłak, Andrzej Barszczowski, Kamil Kamysz, Adelina Arendarska, Magdalena Koziak i wielu innych, których w tej chwili nie mogę sobie przypomnieć, jednak paradoksalnie mają w tej ułomnej pamięci swoje miejsce.

military_tech

Nagrody

Nagrody, nie mam ich wiele, jednak z wielu względów należy i wypada o nich wspomnieć. Jest jedna, która przyniosła mi szczególną radość. Był to konkurs na znaczek pocztowy, zorganizowany przez Ministry of Posts and Telecommunications w Japonii. Dostałem wiadomość, że moja praca zajęła IV miejsce. Pomyślałem - fajnie, ale szkoda, że nie wyższe. Kolejne zdanie przynosiło informacje, że na konkurs zgłoszono ponad 27 tysięcy prac! Szaleństwo! Jak z tej niewyobrażalnej masy wyłoniono mój projekt by przyznać mu IV miejsce. Do dzisiaj, choć to był rok 1989 nie mogę ukryć swojej radości. A oto lista nagród:

Nagrody Rektorskie: II stopnia - 1990, - 1997, I stopnia - 2012,
Nagroda I stopnia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego - 2014
I nagroda w konkursie Grand Prix Plakatu Kraków - (1976)  
IV nagroda w The Third Postage Stamp Design Contest, Japonia - (1981)
I nagroda w konkursie na znak Sympozjum i Konferencji Bezpieczeństwo i Współpraca nad Spuścizną Kulturalną Europy - (1982)
I nagroda w konkursie na znak graficzny krakowskiego szpitala im. Jana Pawła - (1991)
III nagroda na Międzynarodowym Triennale Plakatu Politycznego w Mons - (2016).

workspace_premium

Odznaczenia

odznaczenia

Nigdy nie zamierzałem i nie wszedłem w żadne alianse z polityką i w żadnym momencie życia nie korzystałem z przywilejów za tego typu zasługi. Przyłączyłem się do ruchu Solidarności w najwznioślejszym jego momencie. Jednak gdy tylko przywódca zaczął tracić z oczu (nie wiem czy to dobry w tym miejscu zwrot) proporcje co do relacji z ludźmi dobrze życzącymi ideii, poprosiłem o wykreślenie mnie z listy członków. Otoczenie nie rozumiało mojej decyzji. Oczy im się otwarły z dużym po mnie opóźnieniem.
To co otrzymałem w tej kategorii zawdzięczam moim kolegom z Akademii i ich wnioskom:

Medal Komisji Edukacji Narodowej - 2005,
Złoty Krzyż Zasługi - 2012,
Srebrny Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis - 2016
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski - 2020,

history_edu

Badania naukowe

Racjonalne metody projektowania komunikacji wizualnej I

ERGONOMIA An International Journal of Ergonomics Human Factor Vol. 27 No. 1 January-March 2005

W mojej działalności badawczej specjalne miejsce zajmują testy wizualne, będące metodą wieloaspektowej weryfikacji elementów komunikacji wizualnej. Ma to miejsce od momentu ich koncypowania, po realizację konkretnego projektu.
Są konsekwencją poszukiwania i posługiwania się racjonalnymi metodami projektowania. W tym zakresie wpisują się w szeroko pojętą ergonomię - ergonomię widzenia.
W praktyce zawodowej zdarzają się przypadki gdy ciężar gatunkowy rozstrzyganych problemów stawia projektanta komunikacji wizualnej wobec wyzwań, których sprostanie wymaga specjalnego postępowania. Mam na myśli problemy projektowe, których rozwiązania mogą zaważyć na bezpieczeństwie, zdrowiu czy nawet życiu odbiorców-użytkowników komunikacji wizualnej. Przykładem niech będą znaki drogowe.

Racjonalne metody projektowania komunikacji wizualnej II

Inny przykład - wyobraźmy sobie źle zaprojektowane oznakowania instalacji technologicznych fabryki, producenta specyfików, których głównym komponentem są niebezpieczne dla człowieka odczynniki chemiczne. Zła, nieczytelna instrukcja, oznaczenie manipulatorów, itp. to wszystko decyduje o bezpieczeństwie pracownika. Tu nie wystarcza intuicja projektanta. Niezbędne okazują się metody, którym hołduje Katedra Komunikacji Wizualnej Wydziału Form Przemysłowych. Mam tu na myśli procedury oparte na racjonalnych przesłankach, pozwalających dostosowywać wizualne otoczenie człowieka do jego zdolności percepcyjnych. Niezbędny staje się również etap weryfikacja decyzji projektowych wykluczający pomyłki w stopniu znacznie przekraczającym przeciętne wymagania.
Inną sytuacją wymuszającą specjalne postępowanie, są przypadki gdy opracowywany projekt – obiekt, adresowany jest do dużej ilości odbiorców znajdujących się na dodatek w stanie napięcia emocjonalnego. Przykładem niech będzie dworzec kolejowy czy port lotniczy, a jeszcze lepiej szpital czy jakakolwiek inna jednostka służby zdrowia. Nieporozumienia i pomyłki w takich okolicznościach mogą się okazać zbyt kosztowne by nie rzec dramatyczne.
Równie szczególną zasadę postępowania mogą wymuszać okoliczności, w których od poprawności projektu uzależnione są korzyści lub straty finansowe związane z wprowadzeniem na rynek chybionego produktu, na przykład złej, nieczytelnej, nieadekwatnej grafiki opakowania.
To tylko kilka przykładów okoliczności, w których projektant nie może polegać wyłącznie na swej intuicji. Odpowiedzialność nakazuje weryfikację swych decyzji w oparciu o metody i procedury pozwalające sprawdzić koncepcje projektowe w sposób nie pozostawiający jakichkolwiek wątpliwości.

Racjonalne metody projektowania komunikacji wizualnej III

Dotychczasowy wywód zmierza do opisu technik badawczych wspomagających podejmowanie obiektywnych decyzji projektowych, umożliwiających dostosowanie cech fizycznych komunikatu wizualnego (lub jego składowych) do wymogów stawianych temu konkretnemu obiektowi.

Rodowód zaprezentowanych technik badawczych jest różnorodny. Większość wywodzi się z obszaru psychologii eksperymentalnej i inżynieryjnej, ale także te wypracowane przez instytucje zajmujące się badaniami rynkowymi, czy wreszcie takie w powstaniu których mieli udział pracownicy Katedry Komunikacji Wizualnej Wydziału Form Przemysłowych ASP w Krakowie.

Wspomniane już techniki badawcze można znacznie rzecz upraszczając podzielić na:

testy psychologicznie
testy wizualne określane nieraz mianem badań psychotechnicznych (w literaturze anglojęzycznej testy te określa się mianem Physiological tests)
Pierwsza grupa testów koncentruje się na badaniu ludzkich upodobań, poglądów czy opinii związanych z badanym materiałem.
Druga grupa badań związana jest ze sferą relacji cech fizycznych badanych obiektów,
emitujących bodźce pobudzające określoną aktywność fizjologiczną - percepcję wzrokową.
Testy wizualne pozwalają nie tylko stwierdzić brak lub obecność konkretnego bodźca, ale także mierzyć jego siłę, natężenie czy inne cechy. W głównej mierze badania te służą w swej istocie mierzeniu siły oddziaływania określonych elementów komunikatów wizualnych. Nie wnika się w tych testach w psychikę czy upodobania odbiorcy. Mój dalszy wywód dotyczy tego właśnie typu badań.

Większość zaprezentowanych testów sprowadza się do stworzenia w warunkach laboratoryjnych sytuacji czy okoliczności mogących mieć miejsce w rzeczywistości. Nie wymaga specjalnego tłumaczenia fakt, że komunikaty wizualne postrzegamy z różnych dystansów, że może ich percepcji towarzyszyć mgła, zmieniające się oświetlenie (naturalne lub sztuczne), czy też ich usytuowanie względem obserwatora nie zawsze będzie najkorzystniejsze. Każda z tych okoliczności nie sprzyja (może zakłócać) percepcji komunikatu, a w rzeczywistości staje się momentem krytycznej weryfikacji. Twórcy tych komunikatów muszą mieć świadomość, że los nie zawsze będzie sprzyjał ich przekazom. Należy zatem zawczasu sprawdzić w jakim stopniu projektowane komunikaty są odporne na takie przypadki. Techniki te pozwalają także zweryfikować zgodność identyfikacji i czytelności całych komunikatów i ich elementów z założoną, zaprojektowaną i pożądaną hierarchią czytelności.

I kolejna uwaga. Większość stosowanych w testach wizualnych urządzeń jest zaopatrzona w odpowiednie skale. Nie znaczy to jednak, że w wyniku pomiaru uzyskujemy wartości bezwzględne. Skale są (lub mogą być) umowne i bywają dostosowane do charakteru testowanego obiektu. Stąd często testy wizualne określane są mianem testów porównawczych, jako że porównujemy w nich dwa lub więcej obiektów pomiędzy sobą, lub też poszczególne elementy tego samego obiektu. W niektórych badaniach posługujemy się specjalnie zaprojektowanymi figurami graficznymi - optotypami, które pomagają w konstrukcji testów porównawczych.

Racjonalne metody projektowania komunikacji wizualnej IV

W tej części zwięźle scharakteryzuję najczęściej stosowane testy. Listę otwiera:
Test maksymalnego dystansu czytelności. Przeprowadzamy go przy użyciu dystansometru. Umożliwia demonstrację badanych obiektów przy zmiennej odległości pomiędzy obiektem a osobą biorącą udział w teście. Pozwala ustalić maksymalny dystans czytelności testowanego komunikatu wizualnego lub poszczególnych jego elementów składowych. Na ogół rejestruje się rzeczywisty dystans od obiektu do uczestnika testu.
Test pogłębionej analizy wizualnej umożliwia demonstrację badanych obiektów przy zmiennej ostrości obrazu. Przeprowadzamy go przy użyciu wizuoskopu. Deformację obrazu, pewną postać zamglenie uzyskuje się przez wprowadzenie pomiędzy badany obiekt a osobę biorącą udział w teście rodzaj matówki. Na specjalnej skali rejestruje się położenie matówki umożliwiające odczytanie, lub rozpoznanie badanego obiektu. Uzyskane wyniki po przeliczeniu przedstawia się w wartościach procentowych.
Test wizji progresywnej polega na prezentacji badanych obiektów w warunkach zmiennego natężenia oświetlenia. Przeprowadzamy go przy użyciu wizuometra. Rejestruje się moment w którym osoba biorąca udział w teście odczyta, lub zidentyfikuje prezentowany komunikat. Wyniki testu przedstawia się w luksach.
Test pochylenia polega na prezentacji badanych obiektów pod zmieniającym się kątem w stosunku do osi obserwacji. Przeprowadzamy go przy użyciu wizuokątometra. Rejestruje się kąt pochylenia badanego dwuwymiarowego obiektu, który pozwolił na odczyt komunikatu. Wyniki prezentowane są w stopniach.
Test przy użyciu tachistoskopu. Tachistoskop jest urządzeniem umożliwiającym demonstrację badanych obiektów w regulowanych czasach ekspozycji - od bardzo krótkich - poniżej tysięcznych części sekundy do kilku lub kilkunastu sekund. Tachistoskop służy do przeprowadzania szeregu testów; testu widzialności i czytelności, testu identyfikacji czy testu spontanicznego przyciągania uwagi. Odpowiednie zaaranżowania testu może dostarczyć szereg istotnych informacji o badanym obiekcie. Pozwala określić czas niezbędny do dostrzeżenia, rozpoznania, odczytania i wreszcie zidentyfikowania komunikatu lub jego poszczególnych elementów.
W zależności od rodzaju testu w jego przeprowadzeniu bierze udział od kilku nawet do kilkudziesięciu respondentów. Natomiast nie wymagany jest szczególny dobór osób biorących udział w teście, choć tu mogą zachodzić przypadki kiedy wprowadza się określone ograniczenia i kryteria.
Każdy test rozpoczyna się od symulacji warunków najbardziej niesprzyjających percepcji, po czym następuje powolna ich poprawa. Wybór testu uwarunkowany jest cechami obiektu podlegającego badaniu i zestawem informacji jakich ma dostarczyć program badawczy. Na ogół przeprowadza się pojedyncze testy i jedynie w szczególnych przypadkach podyktowanych rangą problemu zwiększa się zestaw testów.
W praktyce spotyka się dwie odmiany urządzeń testujących określanych odpowiednio mianem mechanicznych i projekcyjnych. Różnica polega na tym, że mechaniczne umożliwiają prezentację rzeczywistych obiektów w tym również trójwymiarowych, podczas gdy projekcyjne posługują się różnymi postaciami zapisu dwuwymiarowego na przykład slajdami.
Testy wizualne umożliwiają maksymalną obiektywizację wszelkich form informacji wizualnej. Chodzi o dostosowanie cech fizycznych komunikatu wizualnego lub jego składowych do wymogów stawianych temu konkretnemu obiektowi - znakowi ostrzegawczemu, informacji werbalnej, urządzeniu sygnalizacyjnemu czy pulpitowi sterowniczemu.
Przytoczone wcześniej przypadki to oczywiście nieliczne z wielu przykładów, które mogą lub winny być poddane procedurze weryfikującej testów wizualnych. Należy podkreślić, że testom poddawane mogą być rozwiązania nowo powstające nie tylko w postaci finalnej ale także we wszelkich fazach pośrednich. Weryfikować należy również obiekty funkcjonujące, co do których rodzą się podejrzenia o to czy poprawnie spełniają swe zadania. Niektóre z omawianych metod mogą znaleźć zastosowanie we wstępnej fazie analizy, niejako wyprzedzając i precyzując definicję problemu projektowego.
Przedstawione metody i urządzenia stosowane są w pracy naukowo-badawczej, dydaktycznej i projektowej zespołu pracowników Katedry Komunikacji Wizualnej Wydziały Form Przemysłowych ASP w Krakowie. Takie podejście do stawianych zadań utrzymuje nas w głębokim przekonaniu współuczestniczenia w kształtowaniu optymalnych, poprawnych z punktu widzenia ergonomii widzenia warunków rozwoju i funkcjonowania człowieka w jego środowisku wizualnym.

Obszary nauczania

• Projektowanie komunikacji wizualnej.